| Ten artykuł zawiera jedynie listę źródeł lub linki zewnętrzne, więc jego weryfikowalność pozostaje częściowo niejasna, z powodu niewystarczającej liczby przypisów umieszczonych w tekście artykułu. |
| Niektóre informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości. |
Górnośląski Okręg Przemysłowy (GOP), jest największym okręgiem przemysłowym Polski. Obejmuje jednostki przemysłowe w środkowo-wschodniej części województwa śląskiego.
Spis treści |
edytuj Błędne użycie terminu
Termin GOP jest często błędnie traktowany jako synonim konurbacji śląskiej. Jakkolwiek obszary GOP-u i konurbacji katowickiej nakładają się lub zazębiają terytorialnie (w stopniu zależnym od zrozumienia używającego tych terminów), to są to pojęcia strukturalnie całkowicie odmienne. Okręg przemysłowy to skupisko zakładów i ośrodków przemysłowych, konurbacja miejska to jedna z form skupienia miast. W konurbacjach i aglomeracjach miejskich jest wiele miast nie mających funkcji przemysłowych. W innych miejscach (okręgach przemysłowych) wiele zakładów przemysłowych i ośrodków przemysłowych znajduje się w miejscowościach formalnie wiejskich.
Termin GOP jest czasem błędnie traktowany jako synonim Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.
edytuj Położenie
Górnośląski Okręg Przemysłowy znajduje się na Wyżynie Śląskiej oraz Kotlinie Oświęcimskiej, w województwie śląskim i częściowo w województwie małopolskim, w dorzeczu górnej Wisły i Odry. Ze względu na stopień przekształcenia środowiska jest traktowany jako odrębna jednostka geograficzna. Pod względem geologicznym GOP położony jest w północnej części Górnośląskiego Zagłębia Węglowego.
edytuj Miasta w rejonie GOP
Najważniejszym miastem w rejonie GOP są Katowice.
| Lp. | Powiaty i gminy | Ludność | Powierzchnia | Gęstość |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Katowice | 309 621 | 164,67 km² | 1 880,25 os/km² |
| 2 | Sosnowiec | 221 775 | 91,26 km² | 2 446,68 os/km² |
| 3 | Gliwice | 196 968 | 134,2 km² | 1 474,47 os/km² |
| 4 | Zabrze | 188 717 | 80,47 km² | 2 356,85 os/km² |
| 5 | Bytom | 184 328 | 69,32 km² | 2 680,22 os/km² |
| 6 | Powiat będziński | 150 951 | 368,02 km² | 410,37 os/km² |
| 7 | Ruda Śląska | 144 254 | 77,7 km² | 1 865,05 os/km² |
| 8 | Powiat tarnogórski | 137 646 | 642,63 km² | 214,43 os/km² |
| 9 | Tychy | 129 540 | 82,63 km² | 1 577,57 os/km² |
| 10 | Dąbrowa Górnicza | 128 560 | 188 km² | 687,66 os/km² |
| 11 | Powiat gliwicki | 114 066 | 663,35 km² | 172,92 os/km² |
| 12 | Chorzów | 113 469 | 33,5 km² | 3 395,19 os/km² |
| 13 | Jaworzno | 95 383 | 152,2 km² | 628,23 os/km² |
| 14 | Powiat mikołowski | 91 866 | 231,53 km² | 394,58 os/km² |
| 15 | Mysłowice | 74 940 | 66 km² | 1 136,36 os/km² |
| 16 | Siemianowice Śląskie | 71 425 | 25,5 km² | 2 823,53 os/km² |
| 17 | Piekary Śląskie | 58 915 | 39,6 km² | 1 495,18 os/km² |
| 18 | Powiat bieruńsko-lędziński | 56 345 | 156,68 km² | 358,00 os/km² |
| 19 | Świętochłowice | 54 447 | 13,22 km² | 4 140,92 os/km² |
| 20 | Gmina Chrzanów | 50 166 | 79,33 km² | 632,37 os/km² |
| 21 | Oświęcim | 41 382 | 30,3 km² | 1 365,74 os/km² |
| 22 | Trzebinia | 20 373 | 31,3 km² | 650,89 os/km² |
| 23 | Libiąż | 17 671 | 35,88 km² | 492,50 os/km² |
| 24 | Gmina Łazy | 15 077 | 132,56 km² | 121,28 os/km² |
| 25 | Gmina Chełmek | 12 877 | 27,24 km² | 472,72 os/km² |
| 26 | Bukowno | 10 765 | 63,42 km² | 169,74 os/km² |
| 27 | Gmina Bolesław | 7 842 | 41,42 km² | 189,33 os/km² |
| Razem | 2 656 851 | 3359,74 km² | 790,79 os/km² |
- Uwaga do Tabeli: W/w obszar obejmuje także znaczną część lasów ochronnych GOP
edytuj Gospodarka
GOP jest regionem o ogromnej koncentracji przemysłu. Dominuje tu:
- przemysł górniczy (kilkanaście czynnych kopalń węgla kamiennego)
- przemysł hutniczy (kilkanaście czynnych hut żelaza i metali nieżelaznych),
- przemysł transportowy (fabryki samochodów Opel w Gliwicach i Fiat w Tychach, producent pojazdów szynowych Konstal w Chorzowie, Bumar Łabędy)
- przemysł energetyczny (kilkanaście elektrowni i elektrociepłowni)
- przemysł maszynowy
- przemysł chemiczny (zakłady azotowe, Pollena Savona, Fabryka Farb i Lakierów HAJDUKI)
edytuj Transport i Komunikacja
edytuj Komunikacja miejska
Na terenie GOP-u funkcjonuje dobrze rozwinięta komunikacja miejska w postaci autobusów oraz tramwajów. Sieć torów tramwajowych jest na trzecim miejscu w Europie pod względem długości tras. Łącznie istnieje tu ponad 300 linii autobusowych oraz ponad 30 tramwajowych. Olbrzymią większość linii autobusowych i wszystkie tramwajowe organizuje KZK GOP. Linie autobusowe na zlecenie KZK GOP w większości obsługują komunalne Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej; największe w Sosnowcu i Katowicach, oraz liczne firmy prywatne. Zaś wszystkie tramwajowe Tramwaje Śląskie. W Tychach funkcjonują trolejbusy obsługiwane przez MZK w Tychach. Oprócz tego działają tutaj także linie organizatorów niezrzeszonych z KZK GOP oraz przewoźników prywatnych.
edytuj Transport kolejowy
GOP stanowi jeden z największych węzłów komunikacji kolejowej w Polsce, zarówno jeśli chodzi o przewozy pasażerskie jak i towarowe. Znajduje się tutaj łącznie kilka dworców i kilkadziesiąt stacji PKP. Przez dworzec główny w Katowicach przejeżdżają pociągi EuroCity i InterCity, zapewniające połączenia ze wszystkimi największymi miastami w Polsce oraz z Czechami, Słowacją, Węgrami, Austrią i Niemcami.
Dworce kolejowe w Katowicach i Gliwicach są oznaczone kategorią A (co oznacza roczną odprawę podróżnych na poziomie powyżej 2 mln). Stacja Tarnowskie Góry jest największym towarowym węzłem kolejowym w kraju.
Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego, ze względu na położenie miasta dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe.
edytuj Transport drogowy
GOP znajduje się na skrzyżowaniu szeregu drogowych szlaków komunikacyjnych. Silnie rozwinięta jest tu również sieć dróg. Biegnie tędy autostrada A4, E40 (trasa europejska), E75 (trasa europejska) oraz kilkanaście dróg krajowych i dróg wojewódzkich. Budowana jest kolejna autostrada – A1. Przez rejon przebiegają m.in.:
- autostrada A4 (granica z Niemcami – Legnica – Wrocław – Opole – GOP – Kraków – Tarnów – Rzeszów – Korczowa – granica z Ukrainą)
- DK79 (Warszawa – Sandomierz – Kraków – GOP)
- DK81 (Katowice – Mikołów – Łaziska Górne – Żory – Skoczów - Harbutowice
- DK86 (Podwarpie – Psary – Będzin – Sosnowiec – Katowice – łączy się z DK1 w Tychach)
- E75 (trasa europejska) (Norwegia – Finlandia – (brak połączenia) - Gdańsk - Toruń - Łódź - GOP – Słowacja – Węgry – Serbia – Macedonia – Grecja – Kreta)
- Drogowa Trasa Średnicowa (Katowice – Chorzów – Świętochłowice – Ruda Śląska – Zabrze – Gliwice)
Miasta GOP-u mają również wiele bezpośrednich połączeń PKS z wszystkimi regionami kraju. Część z nich obsługuje PKS Katowice. Są to linie do Lublina, Iwonicza, Ostrowca Świętokrzyskiego, Zakopanego, Rabki, Krynicy i Ustrzyk Dolnych.
edytuj Transport lotniczy
W GOP-ie w odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. W 2005 obsłużył 1,1 mln pasażerów, w 2006, ponad 1,4 mln, a w roku 2007 blisko 2 mln. Port obecnie posiada roczną przepustowość 3,6 mln pasażerów, jeden terminal cargo oraz 2800-metrową drogę startową. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma lotniskami liniami lotniczymi: Centralwings, Germanwings EuroLOT, Jet Air, LOT, Lufthansa, Ryanair oraz Wizz Air.
W centrum Katowic znajduje się również aeroklubowe lotnisko Katowice-Muchowiec ze zniszczoną szkodami górniczymi betonową drogą startową. Obecnie użytkowana jest trawiasta droga startowa. Planowane jest wybudowanie nowej 850-metrowej betonowej drogi startowej na miejscu obecnie użytkowanej drogi trawiastej wzdłuż ul. Lotnisko i przeistoczenie lotniska w miejski port lotniczy o nastawieniu biznesowym. Jednak, obecnie lotnisko jest przedmiotem sporu na tle własnościowym pomiędzy Aeroklubem Polskim i Aeroklub Śląskim. Lotnisko należy do miasta, lecz zostało oddane w wieczystą dzierżawę "aeroklubowi".
W południowej części Gliwic - na Trynku - swoje lotnisko ma także Aeroklub Gliwicki. Obecnie dysponuje jedynie trawiastym pasem startowym, jednak władze miasta planują budowę nowego, betonowego pasa, oraz rozbudowę pozostałej infrastruktury lotniska, by umożliwić obsługę lotów biznesowych niedużych samolotów oraz tzw. "taksówek powietrznych".
edytuj Transport wodny
Port Gliwice obecnie wraz ze stacją kolejową, terminalem celnym, wolnym obszarem celnym, bazą magazynową, parkingami i biurami jest jednym z elementów Śląskiego Centrum Logistyki. Port w Gliwicach uważany jest za najnowocześniejszy i najbardziej uniwersalny port śródlądowy w kraju, z uwagi na swój kształt, linie i konstrukcje nabrzeży portowych, układ basenów, powierzchnię akwatorium. W porcie znajdują się urządzenia przeładunkowe o maksymalnym udźwigu 20 ton. Roczna zdolność przeładunkowa portu wynosi około 2 milionów ton.
Port Gliwice poprzez sieć kanałów i rzekę Odrę połączony jest z siecią kanałów niemieckich (Berlin) oraz morzem Bałtyckim.
edytuj Edukacja
GOP jest jednym z większych ośrodków naukowych w Polsce i na świecie.
Znajduje się tu ponad 49 uczelni wyższych, na których studiuje prawie 250 tys. osób.
Wyższe uczelnie na terenie GOP:
- Uniwersytet Śląski
- Politechnika Śląska
- Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach
- Akademia Ekonomiczna w Katowicach
- Akademia Muzyczna w Katowicach
- Akademia Wychowania Fizycznego w Katowicach
- Akademia Sztuk Pięknych w Katowicach
- Akademia Sztuk Pięknych w Krakowie, filia
- Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach
- Międzynarodowa Szkoła Bankowości i Finansów
- Międzynarodowa Szkoła Nauk Politycznych w Katowicach
- Śląska Wyższa Szkoła Zarządzania w Katowicach
- Wyższa Szkoła Zarządzania i Nauk Społecznych w Tychach
- Wyższa Szkoła Bankowości i Finansów w Katowicach
- Wyższa Szkoła Humanistyczna w Katowicach
- Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, wydział zamiejscowy
- Wyższa Szkoła Pedagogiczna TWP w Warszawie, Instytut Pedagogiki
- Wyższa Szkoła Mechatroniki
- Wyższa Szkoła Techniczna w Katowicach
- Wyższa Szkoła Technologii Informatycznych w Katowicach
- Wyższa Szkoła Umiejętności Społecznych w Poznaniu, wydział zamiejscowy
- Wyższa Szkoła Zarządzania Marketingowego i Języków Obcych w Katowicach
- Wyższa Szkoła Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach
- Wyższe Seminarium Duchowne Braci Mniejszych w Katowicach, franciszkanie w Panewnikach
- Wyższe Śląskie Seminarium Duchowne w Katowicach
- Prywatne Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Bielsku-Białej, wydział zamiejscowy
- Gliwicka Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości
- Akademia Polonijna w Częstochowie Filia w Gliwicach -
- Wyższa Szkoła Humanitas w Sosnowcu
- Wyższa Szkoła Sztuki Stosowanej
- Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Sosnowcu
- Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna w Krakowie, Oddział w Sosnowcu - Wydział Pedagogiczny Strona uczelni]
- Wyższa Szkoła Ekonomii i Administracji w Bytomiu
- Polsko-Japońska Wyższa Szkoła Technik Komputerowych wydział w Bytomiu
- Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, wydział w Bytomiu
- Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna, wydział tańca współczesnego w Bytomiu
- Górnośląska Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości im. Karola Goduli
- Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu, Wydział Zamiejscowy w Chorzowie
- Górnośląska Wyższa Szkoła Pedagogiczna
- Śląska Wyższa Szkoła Informatyki w Katowicach
- Akademia Górniczo-Hutnicza w Kochłowicach?
- Wyższa Szkoła Handlowa w Rudzie Śląskiej
edytuj Zobacz też
- Konurbacja śląska
- Górnośląski Związek Metropolitalny
- Rybnicki Okręg Węglowy
- Częstochowski Obszar Metropolitarny
- Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy
- Bielski Okręg Przemysłowy
- Aglomeracja gdańska
- Aglomeracja warszawska
- Legnicko-Głogowski Okręg Miedziowy
- Śląsk
edytuj Linki zewnętrzne
edytuj Literatura
- Marek Grabania: Górnośląski Okręg Przemysłowy: liczby, fakty, problemy.
- Marian Frank: Górnośląski Okręg Przemysłowy w świetle nowych opracowań zachodnioniemieckich.
- K. Szaraniec, L. Szaraniec, K. Szarowski: Katowice i Górnośląski Okręg Przemysłowy: Przewodnik.
- Jerzy Barnert, Kazimierz Patalong: Zwiedzamy Górnośląski Okręg Przemysłowy.
- Antoni Gładysz: Górnośląski Okręg Przemysłowy 1980/1981.
